Συζήτηση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα με την Αναστασία Παρετζόγλου, στο πλαίσιο του «Most Powerful Women Summit 2026» από το Fortune Greece
14/05/2026 - Άρθρα & Συνεντεύξεις
Αν. Παρετζόγλου: Κύριε Στουρνάρα σας ευχαριστώ θερμά που είστε σήμερα εδώ μαζί μας. Σκεφτόμουν ότι μετά τον Ξενοφώντα Ζολώτα είστε ο μόνος έλληνας Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος που διανύετε την τρίτη θητεία σας.
Γ. Στουρνάρας: Όχι ακριβώς ακόμα, τον επόμενο μήνα.
Αν. Παρετζόγλου: Να σας ευχηθώ καλή δύναμη σε ένα έργο που συνεχίζεται σε συνθήκες διαρκώς μεταβαλλόμενες. Αν σας ρωτούσα, τούτη την ώρα, σε ποια φάση βρισκόμαστε ως χώρα;
Γ. Στουρνάρας: Καταρχάς να ευχαριστήσω για την πρόσκληση, με ένα τέτοιο δυναμικό ακροατήριο. Σε ποια φάση βρισκόμαστε στον κόσμο… Βρισκόμαστε σε μία φάση μεγάλης αβεβαιότητας, μεγάλων αλλαγών, θα έλεγα πρωτοφανών αλλαγών, γεωπολιτικών, οικονομικών. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μία κατάσταση που πιέζεται από τη μία μεριά από την Αμερική, από την άλλη μεριά από την Κίνα, από δύο οικονομικές υπερδυνάμεις και γεωπολιτικές υπερδυνάμεις.
Νομίζω ότι η φράση που ακούστηκε από τον Κινέζο ηγέτη Xi Jinping, αν το προφέρω σωστά, ότι πρέπει να αποφύγουμε την παγίδα του Θουκυδίδη, λέει τα πάντα. Λέει για την επιρροή της Ελλάδας ακόμα και σήμερα. Ακόμα και σήμερα, στα κορυφαία ζητήματα, ο κινέζος ηγέτης αναφέρθηκε στον Θουκυδίδη και το πώς πρέπει να αποφύγουμε την παγίδα την οποία περιέγραψε ο Θουκυδίδης τότε, μετά το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου.
Αν. Παρετζόγλου: Κύριε Στουρνάρα, σκέφτομαι πολύ συχνά ότι το ένδοξο αρχαίο παρελθόν τροφοδοτεί ακόμη στις μέρες μας το παρόν. Είναι κάτι εντυπωσιακό. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα είναι μια χώρα που ζει - θα έλεγα ότι το έχει πει πολύ ωραία ο κ. Στάθης Καλύβας - καταστροφές και θριάμβους. Διαρκώς καταστροφές και θριάμβους. Επειδή μιλήσαμε για τον κόσμο, πιστεύετε ότι αυτή τη στιγμή μπαίνουμε ή έχουμε ήδη μπει σε μια νέα μορφή κρίσης ή διανύουμε μια περίοδο μεταβολής πραγμάτων γύρω μας;
Γ. Στουρνάρας: Νομίζω και τα δύο συμβαίνουν. Σαφώς είμαστε σε κρίση και είμαστε σε κρίση εδώ και πολλά χρόνια. Ξεκίνησε από τον Covid. Μη αναμενόμενη επιδημία. Κατόπιν είχαμε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ενεργειακή κρίση, κρίση τροφίμων, γιατί η Ουκρανία και η Ρωσία είναι μεγάλοι παραγωγοί σιταριού και τροφίμων. Ενεργειακή κρίση μεγάλη. Ακόμα μας ταλανίζει. Τώρα πόλεμος στη Μέση Ανατολή, πόλεμος στο Ιράν.
Άρα ζούμε διαδοχικά σοκ από την πλευρά της προσφοράς, όπως τα λέμε τεχνικά στην οικονομική ορολογία. Άρα σαφώς ζούμε σε περίοδο κρίσης και δεν ξέρουμε ακόμα πώς θα καταλήξει. Δεν ξέρουμε ακόμα. Οι αναλυτές δεν μας έχουν πει ακόμα τι προκύπτει από τη σημερινή συνάντηση του αμερικανού προέδρου.
Αν. Παρετζόγλου: Ναι σήμερα.
Γ. Στουρνάρας: Θα σας πω. Αλλά όμως παράλληλα είμαστε και σε μετάβαση. Τεχνητή νοημοσύνη. Εδώ έχουμε μια εξέλιξη που ακόμα δεν ξέρουμε. Στην ουσία. Ξέρουμε ότι είναι κάτι πολύ σημαντικό. Αυτή τη στιγμή βλέπουμε πολύ μεγάλες δαπάνες, επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Δεν έχουμε δει ακόμα επακριβώς το αποτέλεσμά της. Δηλαδή ακόμα η επίπτωση στην παραγωγικότητα δεν είναι σαφής. Και επειδή και στο παρελθόν έχουν γίνει τεχνολογικές επαναστάσεις μεγάλες, αλλά η επίπτωση στην παραγωγικότητα δεν ήταν η αναμενόμενη. Γι’ αυτό πρέπει να κρατάμε μικρό καλάθι.
Αν. Παρετζόγλου: Μικρό καλάθι.
Γ. Στουρνάρας: Σαφώς είναι κάτι μεγάλο. Κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει αυτό. Θα έχει επίπτωση στον άνθρωπο. Μπορεί να έχει θετική, μπορεί να έχει και αρνητική. Είμαστε ακόμα στη φάση που το ψάχνουμε. Και σαφέστατα οι κυβερνήσεις και οι θεσμοί θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι προς όφελος του ανθρώπινου παράγοντα και όχι εις βάρος του.
Αν. Παρετζόγλου: Αν μεταφερθούμε τώρα λίγο στην Ελλάδα, γιατί μας δώσατε λίγο το παγκόσμιο τοπίο, όπως επίσης και το πού βρίσκεται η Ευρώπη, η οποία είναι μεν ευάλωτη γιατί πιέζεται από πολλές και διαφορετικές δυνάμεις, προσπαθεί και η Ευρώπη να βρει τον βηματισμό της, έτσι δεν είναι;
Γ. Στουρνάρας: Αυτά που συμβαίνουν είναι ένα ξυπνητήρι που χτυπάει για μία ακόμα φορά. Η Ευρώπη, θα έλεγα μέχρι τώρα προχωράει μετά από κρίσεις. Η ελληνική κρίση, για παράδειγμα, με έχει οδηγήσει πολλές φορές να πω σε διεθνή φόρα και ακροατήρια ότι η Ελλάδα λειτούργησε ως μαμή της ιστορίας. Δηλαδή, αν δεν ήταν η Ελλάδα με την κρίση, η Ελλάδα, η Ευρώπη σήμερα ούτε θα είχε μια σύγχρονη κεντρική τράπεζα, όπως έχει, όπως έχει γίνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μετά την ελληνική κρίση. Και είμαι πολύ προσεκτικός. Μετά την ελληνική κρίση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έγινε μια σύγχρονη κεντρική τράπεζα. Ούτε θα υπήρχε ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, ούτε θα υπήρχε αυτό που λέμε η μακροπροληπτική εποπτεία για τις τράπεζες. Άρα λοιπόν, λειτούργησε η ελληνική κρίση πολύ θετικά. Ούτε η Ευρώπη θα έπαιρνε τα μέτρα με το RRF, με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αν δεν είχε πάρει τα μαθήματα από την ελληνική κρίση, τα οποία τα μελέτησε σωστά. Γιατί ναι μεν και εμείς ως Έλληνες κάναμε τα σφάλματα και μπήκαμε στην κρίση, αλλά και η Ευρώπη στην αρχική αντιμετώπιση είχε κάνει λάθη.
Αν. Παρετζόγλου: Κύριε Στουρνάρα, η Ελλάδα πήρε τα μαθήματα που έπρεπε να πάρει από τη δεκαετή οικονομική κρίση;
Γ. Στουρνάρας: Φαίνεται πως ναι, αλλά ακόμα μένει να αποδειχθεί. Νομίζω όμως ότι τα έχει πάρει κάποια μαθήματα και είναι πάρα πολύ σοβαρά. Δεν πρέπει ποτέ, μα ποτέ, να ξαναγυρίσουμε εκεί που είμαστε, στο 2009, στο 2010, ποτέ.
Αν. Παρετζόγλου: Σίγουρα. Και έχουν γίνει πολλά πράγματα τα τελευταία χρόνια. Από την άλλη, θα ήθελα τη γνώμη σας στο εξής. Είμαστε success story; Είμαστε work in progress; Ή είμαστε σε ένα νέο γύρο προκλήσεων;
Γ. Στουρνάρας: Είμαστε και τα τρία. Success story οπωσδήποτε. Να σας θυμίσω ότι δύο φορές, το 2012 και το 2015, το 80% της ακαδημαϊκής κοινότητας, της επενδυτικής κοινότητας, μέρος της πολιτικής κοινότητας, θεωρούσε ότι η Ελλάδα δεν θα τα καταφέρει, ότι θα φύγει από το ευρώ και μάλιστα πολλοί μας συμβούλευαν να φύγουμε. Νομπελίστες οικονομολόγοι. Όταν ήμουν Υπουργός Οικονομικών είχα πάρει πολλές προτάσεις ότι πρέπει η Ελλάδα να φύγει από το ευρώ και λέω, εντάξει και εγώ οικονομολόγος είμαι, και αν φύγουμε από το ευρώ η Ελλάδα θα καταστραφεί. Θα δημιουργηθούν πάρα πολύ μεγάλα προβλήματα.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι εμείς είμαστε σωστοί και ό,τι μας συμβούλευαν, είχαν κάνει λάθος. Το παραδέχονται σήμερα. Γι’ αυτό και η Ελλάδα θεωρείται success story. Εμένα με καλούν σήμερα σε όλον τον κόσμο να μιλήσω. Πριν από δύο μέρες, στη Βασιλεία της Ελβετίας, ο ομόλογός μου ο Αργεντίνος με κάλεσε να πάω τον Νοέμβριο στην Αργεντινή και να τους εξηγήσω πώς η Ελλάδα τα κατάφερε και είναι σήμερα εδώ.
Αν. Παρετζόγλου: Το ακούω με πολύ μεγάλη χαρά γιατί σε γεμίζει εθνική υπερηφάνεια να μιλάς για τον τρόπο που έχεις ξεπεράσει προβλήματα, γιατί ο πήχης ήταν πάρα πολύ ψηλά και πάρα πολύ δύσκολος ακόμη και στην προσέγγισή του. Όμως, κύριε Διοικητά, από την άλλη πλευρά, για τον Έλληνα, ξέρετε καλύτερα από μένα, ότι πολλές φορές το διεθνές δεν αντικατοπτρίζει το εθνικό, με την έννοια των προβλημάτων που αντιμετωπίζει στην τσέπη του ο έλληνας πολίτης. Κι εκεί υπάρχει ένα gap, που δυστυχώς δεν γεφυρώνεται εύκολα, γιατί εμείς τα θέλουμε όλα και τα θέλουμε τώρα.
Γ. Στουρνάρας: Εκεί είναι ένα θέμα. Σαφώς υπάρχουν συμπολίτες μας που τα βγάζουν δύσκολα πέρα. Δυστυχώς θαύματα δεν μπορούν να γίνουν. Δηλαδή εάν αυξήσουμε για παράδειγμα τους μισθούς, τον κατώτατο μισθό, πολύ παραπάνω από ό,τι επιτρέπει η παραγωγικότητα, τότε πολλές επιχειρήσεις – εδώ πέρα είστε οι περισσότερες επιχειρηματίες- θα δείτε ότι δεν θα μπορέσετε να τα βγάλετε πέρα. Ότι θα ανέβει πολύ το κόστος και η επιχείρηση ενδεχομένως θα κλείσει, οπότε ο εργαζόμενος θα χάσει τη δουλειά του. Άρα λοιπόν, με αυτό που θέλω να πω, υπάρχει μια χρυσή ισορροπία. Θα ανεβαίνουμε σιγά σιγά. Δυστυχώς περάσαμε μια πολύ μεγάλη κρίση. Μας έριξε το εθνικό εισόδημα κατά 25%. Οι αποδοχές έπεσαν δραματικά, ειδικά για τις χαμηλότερες εισοδηματικές τάξεις. Ανεβαίνουμε σιγά-σιγά τώρα. Οι μισθοί, οι πραγματικοί μισθοί, οι μέσοι ξεπερνούν την παραγωγικότητα. Ο μέσος μισθός στον ιδιωτικό τομέα, ο μέσος πραγματικός μισθός έχει ανέβει. Έχει ανέβει σημαντικά.
Δεν λέω ότι σωθήκαμε. Έτσι; Δείχνει όμως ότι ακολουθείται μια ανοδική πορεία, θετική πορεία, μετρημένη πορεία. Θα μπορούσαν αυτά τα πράγματα να ήταν δραματικά χειρότερα εάν δεν είχαμε κάνει το σωστό.
Αν. Παρετζόγλου: Το ακούω και η αλήθεια είναι ότι όντως έχει υπάρξει, ειδικά στον κατώτατο μισθό, αύξηση τα τελευταία χρόνια. Όμως διαρκής και μικρή. Από την άλλη πλευρά, όμως, έχουμε ένα θέμα πληθωρισμού. Έχουμε ένα θέμα που είπατε και εσείς, ενεργειακού κόστους, το οποίο είναι διεθνές, δεν είναι μόνο για την Ελλάδα. Απλά στην Ελλάδα γίνεται πάρα πολύ έντονα αντιληπτό στην τσέπη του Έλληνα. Έχουμε το πρόβλημα της κλιματικής καταστροφής αντίστοιχα. Μια άλλη πρόκληση είναι η γεωπολιτική αστάθεια. Δεν ξέρουμε πού θα μας οδηγήσει. Άρα αν σας ρωτούσα ποιος είναι ο άγνωστος Χ, καταρχήν για την ελληνική οικονομία; Δηλαδή πού είμαστε ανθεκτικοί, πού είμαστε ευάλωτοι και τι σας φοβίζει;
Γ. Στουρνάρας: Θα ξεκινήσω από το τι πρέπει να γίνει κατά την άποψή μου και με βάση την εμπειρία μου γιατί πέρασα δύσκολα. Πέρασα δύσκολα χρόνια, αλλά αυτά όμως τα χρόνια μου έδωσαν και μεγάλη εμπειρία.
Το βασικότερο είναι ότι θα πρέπει να προσέχουμε τα δημοσιονομικά μας πάντα, γιατί αυτά είναι που μας έριξαν έξω. Άρα, λοιπόν, προσοχή στις δημοσιονομικές εξελίξεις. Θα πρέπει πάντα να έχουμε πρωτογενή πλεονάσματα για να μπορούμε να ξεπληρώνουμε το μεγάλο ακόμη χρέος μας. Δεύτερον, πολύ μεγάλη προσοχή στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Χρειαζόμαστε τράπεζες ισχυρές που να μπορούν να χρηματοδοτούν τις επιχειρήσεις. Χωρίς ισχυρές τράπεζες που να μπορούν να χρηματοδοτούν τις επιχειρήσεις, δεν θα υπάρξει πρόοδος. Και τρίτον, πρέπει να γίνουν μεταρρυθμίσεις ούτως ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Και μεταρρυθμίσεις. Τι εννοώ; Παράδειγμα, η γραφειοκρατία. Ακόμα, ενώ έχουμε προχωρήσει στην ψηφιοποίηση του κράτους, ακόμα υπάρχουν εμπόδια, χωροταξικός σχεδιασμός, άδειες.
Παρά την πρόοδο τα τελευταία χρόνια υπάρχει σχετικά ακόμα αργή απονομή δικαιοσύνης. Αυτά είναι ζητήματα. Ένα σύστημα εκπαίδευσης που δεν παράγει επακριβώς τις ειδικότητες που θέλει η αγορά. Έχουμε τώρα μια αγορά εργασίας που υφίσταται πιέσεις, δηλαδή σε κλάδους όπως ο τουρισμός- ο τουρισμός όχι - σε δραστηριότητες. Ο τουρισμός δεν είναι κλάδος. Αποτελείται από πολλούς κλάδους. Για να είμαι ακριβής. Οι κατασκευές, ο αγροτικός τομέας έχουν ανάγκη από εργατικά χέρια. Πρέπει να αυξηθεί η προσφορά εργασίας. Ακόμα, η συμμετοχή των γυναικών στην παραγωγική διαδικασία είναι σε χαμηλό ποσοστό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Πρέπει να πάρουμε μέτρα που θα υποβοηθήσουν τον συνδυασμό της επαγγελματικής ζωής με την οικογενειακή ζωή.
Αν. Παρετζόγλου: Και με τις ανάγκες της πραγματικής αγοράς.
Γ. Στουρνάρας: Βεβαίως.
Αν. Παρετζόγλου: Αυτό που είπατε και μου έκανε εντύπωση πρόσφατα σε μία συζήτηση που είχα με μία κυρία που βρίσκεται εδώ σήμερα, είναι η επικεφαλής στη Jungheinrich στην Ελλάδα και έχει πάρει πλέον και έναν διεθνή ρόλο για την Ευρώπη και ένα κομμάτι της Νοτίου Αφρικής, μου έλεγε ότι ενώ ζητούμε θέσεις εργασίας στη Jungheinrich που είναι κέντρο, είναι intra logistics η εταιρεία στο κομμάτι της τεχνολογίας, δυστυχώς δεν μας έρχονται βιογραφικά, ενώ σήμερα υπάρχουν γυναίκες οι οποίες έχουν την αντίστοιχη αν θέλετε δεξιότητα, γνώση κλπ.
Γ. Στουρνάρας: Αυτό ακριβώς θέτει το θέμα της εκπαίδευσης και της δια βίου μάθησης. Δεν αρκεί. Πήραμε ένα πτυχίο και τελείωσε εκεί. Ειδικά τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να μάθουμε να μαθαίνουμε από μόνοι μας καινούργια πράγματα.
Αν. Παρετζόγλου: Έτσι είναι.
Γ. Στουρνάρας: Αλλά αυτό είναι θέμα εκπαίδευσης, είναι θέμα δια βίου μάθησης. Εκεί έχουμε δρόμο ακόμα μπροστά μας.
Αν. Παρετζόγλου: Κύριε Διοικητά, αναφερθήκατε πριν λίγο στο θέμα των τραπεζών και ήθελα λίγο να μας δώσετε τα φώτα σας. Πού βρισκόμαστε σήμερα; Πόσο ασφαλείς και αν βγήκανε πολύ πιο δυνατές από την κρίση οι ελληνικές τράπεζες και πού βρισκόμαστε σήμερα;
Γ. Στουρνάρας: Θα ξεκινήσω με το τελευταίο. Πράγματι οι τράπεζες σήμερα είναι σε πολύ καλή κατάσταση, αλλά για να φτάσουμε εδώ μοχθήσαμε. Έγιναν ανακεφαλαιοποιήσεις, έγιναν λάθη, αναγκαστήκαμε να βάλουμε κεφαλαιακούς ελέγχους, να κλείσουν τράπεζες. Όμως τέλος καλό, όλα καλά. Δεν χάθηκε ούτε ένα ευρώ από καταθέσεις. Αυτό είναι ένα θαύμα. Αυτό είναι που πρέπει να διατηρήσουμε ως κόρη οφθαλμού. Πρέπει να προσέχουμε πάρα πολύ τι λέμε για τις τράπεζες, πάρα πολύ. Γιατί τι είναι οι τράπεζες; Οι τράπεζες είναι οι καταθέσεις του κόσμου.
Αν. Παρετζόγλου: Άρα βάζουμε τα χέρια μας και βγάζουμε τα μάτια μας όταν κάνουμε κριτική.
Γ. Στουρνάρας: Κριτική να κάνουμε, αλλά να βασίζεται στην πραγματικότητα. Ακούω ότι οι τράπεζες έχουν τεράστια υπερκέρδη. Πρέπει να φορολογηθούν. Τι υπερκέρδη έχουν; Δεκαπέντε χρόνια είχαν ζημίες. Κέρδη έχουν τα τελευταία δύο χρόνια. Να έρθουμε τώρα. Και τι; Και δίνουν μερίσματα. Υπάρχουν μέτοχοι οι οποίοι μπήκαν το ‘15 στη μεγάλη κρίση, εμπιστεύτηκαν την Ελλάδα, έβαλαν τα λεφτά τους. Επί δέκα χρόνια δεν έπαιρναν μέρισμα. Τώρα αρχίζουν και παίρνουν μέρισμα, μετά από δέκα χρόνια. Να τους το κόψουμε; Για να το σκεφτούμε λίγο. Να το σκεφτούμε. Εμείς, μοχθούμε βεβαίως. Να πάμε και στην άλλη πλευρά της κριτικής, λόγω της κρίσης και επειδή έπεσε 25% το ΑΕΠ. Έφυγαν οι καταθέσεις έξω. Έπρεπε να μειώσουμε τον αριθμό των τραπεζών, έτσι; Και πράγματι τις μειώσαμε. Έμειναν τέσσερις συστημικές. Τώρα όμως μπορεί κάποιος να πει ότι το τραπεζικό σύστημα είναι υπερβολικά συγκεντρωμένο. Είναι έτσι όμως; Η λύση δεν είναι να βάλουμε διοικητικά μέτρα, διότι αν βάλουμε διοικητικά μέτρα θα σταματήσει και η προσφορά δανείων και η προσπάθεια. Η λύση είναι πιο πολύς ανταγωνισμός και εμείς αυτό κάνουμε. Δημιουργήσαμε τον πέμπτο πόλο. Δημιουργήθηκαν νέες τράπεζες. Η Credia Bank, η Optima.
Αν. Παρετζόγλου: Με επικεφαλής μία από τις ισχυρές γυναίκες.
Γ. Στουρνάρας: Βεβαίως την κα Βρεττού. Τώρα μην πείτε σε μένα. Οι μισοί διευθυντές της Τράπεζας της Ελλάδος είναι γυναίκες και νέες σήμερα.
Αν. Παρετζόγλου: Να τα λέτε αυτά, κύριε Στουρνάρα, να ακούγονται γιατί καμιά φορά περνάνε σε ψιλά γράμματα.
Γ. Στουρνάρας: Η μεγαλύτερη διαφήμισή μου είναι η ίδια η κυρία Λαγκάρντ, η οποία όταν ήρθε εδώ πρόπερσι στο διοικητικό συμβούλιο και είδε τι γινόταν, είπε: «τώρα κατάλαβα γιατί πάει τόσο καλά η Τράπεζα της Ελλάδος. You have too many Athenas». Αθηναίες εννοούσε. Άρα λοιπόν, εγώ καταλαβαίνω, οι γυναίκες και νεαρός ακόμα Διοικητής στην Εμπορική Τράπεζα, θυμάμαι όταν έβαζαν καινούρια συστήματα οι τράπεζες, έπεφταν τα συστήματα. Σε μία γυναίκα ανέθεσα τότε, στην κυρία Όλγα Βομβορίδη, αν με ακούει.
Αν. Παρετζόγλου: Ήσασταν proactive, μπράβο. Να κάνω μία σύντομη ερώτηση γιατί θέλω να περάσω σε κάτι πιο προσωπικό σε σχέση με την ηγεσία, που είναι και το θέμα του συνεδρίου. Θέλω να μου πείτε αν αλλάζει το χρήμα όπως το ξέραμε. Κάποτε μιλούσαμε μόνο για μετρητά. Πλέον μιλάμε για κάρτες, πλαστικό χρήμα. Μιλάμε για ψηφιακό χρήμα. Πού πάνε τα πράγματα;
Γ. Στουρνάρας: Αν αλλάζει λέει; Δεν φαντάζεστε. Και εδώ λοιπόν η τεχνολογία δημιουργεί νέες μορφές χρήματος.
Αν. Παρετζόγλου: Και τραπεζών.
Γ. Στουρνάρας: Και τραπεζών. Προσέξτε τώρα. Από τη μία πλευρά είναι θετικό, από την άλλη πλευρά όμως έχει και τους κινδύνους. Μεγαλύτερος κίνδυνος. Κρυπτονομίσματα και stablecoins. Έτσι; Ένα από τα μεγάλα μαθήματα του προηγούμενου αιώνα, εννοώ του 19ου και του 20ού, ήταν που δημιουργήθηκαν οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες. Οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες δημιουργήθηκαν τον Μεσοπόλεμο, γιατί; Μετά τη μεγάλη κρίση. Ένας από τους λόγους της μεγάλης κρίσης ήταν διότι σε κάθε πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών κάθε τράπεζα έβγαζε και το δικό της χρήμα. Στην Ελλάδα ο εκδότης του χρήματος τότε ήταν η Εθνική Τράπεζα. Δεν ήταν η Τράπεζα της Ελλάδος. Άρα, λοιπόν, το να βγάζουν διαφορετικές τράπεζες χρήμα δημιουργεί έναν ειδικό κίνδυνο. Ένας από τους λόγους λοιπόν που πήγαμε στην μεγάλη κρίση τη δεκαετία του ‘20, ήταν αυτός. Ένα από τα μαθήματα λοιπόν που πήραμε είναι ότι πρέπει να είναι το χρήμα της κεντρικής τράπεζας κεντρικά ελεγχόμενο, να είναι δημόσιου χαρακτήρα, να το πω έτσι. Λοιπόν, αυτό δεν πρέπει να χαθεί με τίποτα. Υπάρχει κίνδυνος αν δεν προσέξουμε. Εάν δεν μας δώσουν τα όπλα να δημιουργήσουμε ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας, (CBDC).
Αν. Παρετζόγλου: Κεντρικής Τράπεζας, αυτό είναι πολύ σημαντικό. Και πολύ ενδιαφέρον.
Γ. Στουρνάρας: Central Bank Digital Money. Είναι πολύ σημαντικό διότι θα έχουμε να ανταγωνιστούμε. Οι νέοι σήμερα θα σου πουν το κινητό. Το κινητό είναι ψηφιακό. Είναι ένας τρόπος. Εάν σήμερα έχουμε στην τσέπη μας cash έτσι; Οι νέοι σήμερα δεν χρησιμοποιούν cash. Χρησιμοποιούν το κινητό τους. Εάν έχουν μόνο κρυπτονόμισμα, stablecoin, τότε αρχίζει πια το χρήμα της κεντρικής τράπεζας και χάνει τη σημασία του. Αυτό θα είναι προάγγελος μιας μεγάλης κρίσης.
Αν. Παρετζόγλου: Μια σύντομη ερώτηση.
Γ. Στουρνάρας: Να τελειώσω εδώ. Πρέπει να παρθεί η πολιτική απόφαση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει να δώσουν στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το «go ahead», το «προχώρα». Εμείς είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε με το ψηφιακό ευρώ.
Αν. Παρετζόγλου: Το βλέπετε πιθανό να γίνεται σύντομα αυτό;
Γ. Στουρνάρας: Ναι, βεβαίως το βλέπω πιθανό.
Αν. Παρετζόγλου: Άρα αυτό σημαίνει ότι κατά κάποιο τρόπο θωρακίζεται ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών.
Γ. Στουρνάρας: Θωρακίζεται; Αυτό είναι μια κουβέντα. Τουλάχιστον θα μπορεί να ανταγωνιστεί τα μεγάλα σπίτια. Δεν θα πω ονόματα τα οποία βγάζουν stablecoins, κρυπτονομίσματα. Tο χρήμα της κεντρικής τράπεζας πρέπει να παραμείνει χρήμα της κεντρικής τράπεζας, δημόσιο αγαθό. Η νομισματική πολιτική δεν πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος. Δεν έχουμε καταλάβει ότι ακριβώς αυτό λέω. Οι νέες εξελίξεις, η νέα τεχνολογία, τα κρυπτονομίσματα έφεραν και μία πολύ σημαντική τεχνολογία, το blockchain. Το κατανεμημένο λογισμικό, όπως μεταφράζεται στα ελληνικά. Όμως φέρνει και ένα μεγάλο κίνδυνο. Την ιδιωτικοποίηση του χρήματος. Εγώ είμαι κάθετα αντίθετος σε αυτό.
Αν. Παρετζόγλου: Το κρατάμε. Και είναι και πολύ σημαντικό και ως πληροφορία για όσους δεν είναι πολύ κοντά στα θέματα της νομισματικής πολιτικής και του ρόλου των κεντρικών τραπεζών και όχι μόνο της Τράπεζας της Ελλάδος.
Γ. Στουρνάρας: Θέλω να επιστήσω την προσοχή επίσης ότι το ΑΙ, η τεχνική νοημοσύνη, έχει και αυτή πολύ μεγάλους κινδύνους. Θα έχετε ακούσει για το Mythos, ένα σύστημα που το έχει βγάλει η εταιρεία Anthropic. Αυτό είναι θετικό, αλλά έχει και πάρα πολύ αρνητικά στοιχεία. Στα χέρια χάκερς μπορεί να καταστρέψει νοσοκομεία, σχολεία, τράπεζες.
Αν. Παρετζόγλου: Ήδη έχουμε κάποια ατυχήματα τέτοια σοβαρά.
Γ. Στουρνάρας: Εγώ είμαι αντικείμενο αυτήν τη στιγμή. Θα με δείτε να φοράω ένα t-shirt και ένα σακάκι και είμαι σε πολλές ιστοσελίδες, ότι διαφημίζω κρυπτονομίσματα. Έχουμε βέβαια κάνει όλες τις απαραίτητες ενέργειες, αλλά βλέπετε όμως οι κίνδυνοι πόσο μεγάλοι είναι και λένε όλοι, μα όντως ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος διαφημίζει κρυπτονόμισμα; Βγάλαμε ανακοινώσεις, κάναμε μηνύσεις και όμως ακόμα παίζει αυτή η διαφήμιση παντού.
Αν. Παρετζόγλου: Με αφορμή λοιπόν αυτήν την διαφήμιση θέλω να ρωτήσω κάτι που για εμάς όλους εδώ είναι σημαντικό μήνυμα. Περάσατε πάρα πολλά κύματα όλα αυτά τα χρόνια, και παλιά ως Υπουργός Οικονομικών αλλά και ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος. Μιλάμε συνέχεια για την ανθεκτικότητα της οικονομίας, για την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων. Σπάνια όμως μιλάμε για την κρίσιμη ανθεκτικότητα του ηγέτη. Θέλω λοιπόν να μου πείτε ποια ήταν εκείνη η στιγμή που πραγματικά νιώσατε τη δυσκολία την τεράστια να πάρετε κάποια απόφαση, που ξέρατε ότι όποια απόφαση κι αν παίρνατε θα είχε κόστος; Και πώς το υπερβήκατε όλο αυτό;
Γ. Στουρνάρας: Ναι, υπήρξαν πολλές δύσκολες στιγμές σε αυτά τα χρόνια. Όταν είχες όλους αυτούς που σου έλεγαν ότι πρέπει να βγείτε από το ευρώ. Αλλά δεν ήταν αυτή η πιο δύσκολη στιγμή. Η πιο δύσκολη στιγμή ήταν μια στιγμή που αποφάσισα ότι με Στουρνάρα Διοικητή στην Τράπεζα της Ελλάδος, νέα Τράπεζα Κρήτης δεν θα υπάρχει. Και το πλήρωσα το κόστος αυτό.
Αν. Παρετζόγλου: Πάμε λοιπόν ένα βήμα πέρα και θέλω να μου πείτε αυτό το κόστος που νιώσατε ότι τότε πληρώσαμε, με ποιον τρόπο σας θωράκισε απέναντι στις επόμενες προκλήσεις της ηγεσίας που συνεχίζετε να την ασκείτε ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος;
Γ. Στουρνάρας: Ό, τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό.
Αν. Παρετζόγλου: Κι επειδή βρισκόμαστε μέσα σε ένα πλήθος γυναικών, θέλω να απευθύνετε, κύριε Διοικητά, ένα μήνυμα στις γυναίκες που είναι στο τιμόνι επιχειρήσεων, που επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους ως ηγέτιδες στις επιχειρήσεις κυρίως, αλλά και στον αθλητισμό, στον πολιτισμό, στην πολιτική.
Γ. Στουρνάρας: Δεν θα ξεχώριζα γυναίκες και άνδρες. Εδώ η συμβουλή μου είναι κοινή. Σκληρή δουλειά, πάνω από όλα, καλή προετοιμασία, νομίζω ότι αυτό είναι το βασικό, δηλαδή η σκληρή δουλειά, η προετοιμασία, η συναισθηματική νοημοσύνη. Να καταλαβαίνεις τον άλλο που είναι δίπλα σου. Όταν διαπραγματεύεσαι, έχει πολύ μεγάλη σημασία η δημιουργία ομάδων. Από όπου πέρασα, από τα πιο σημαντικά πράγματα και διδάγματα που πήρα ήταν η δημιουργία ομάδων. Όταν πήγα στο Υπουργείο Οικονομικών εν μέσω της κρίσης, της φωτιάς, είδα ένα πράγμα, ότι η τρόικα πήγαινε σε κάθε υπουργό χωριστά και τον πελεκούσε. Κατάλαβα ότι έπρεπε να συντονιστούμε. Τρεις, τέσσερεις μέρες λοιπόν πριν ερχόταν η τρόικα, ο τότε πρωθυπουργός, ο Αντώνης Σαμαράς, μου είπε θα κάνεις ό,τι θέλεις. Θα συντονίζεις. Δεν φαντάζεστε πόσο θετική επίπτωση είχε. Μέσα σε 1,5 χρόνο άλλαξε η εικόνα της διαπραγμάτευσης, μπορέσαμε τότε και αντιμετωπίσαμε και μπήκαμε ξανά σε πορεία. Αποκτήσαμε πρωτογενές πλεόνασμα, βγήκαμε στις αγορές σε ενάμιση χρόνο μέσα.
Αυτό είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό δίδαγμα. Ομάδες. Χωρίς ομάδα σήμερα δεν κάνεις τίποτα. Δεν πάει να είσαι ο καλύτερος, ο πιο έξυπνος, ο πιο σοφός. Ομάδες, ομάδες εργασίας, ειδικότητες. Σήμερα εγώ διαβάζω, σηκώνομαι έξι η ώρα κάθε πρωί και διαβάζω δύο ώρες πριν ξεκινήσω και μαθαίνω νέα πράγματα, τα οποία τα διαβάζω για πρώτη φορά. Σήμερα η επιστήμη έχει προχωρήσει πάρα πολύ στη δουλειά μου. Κάθομαι μετά τα ραντεβού δυο ώρες στο γραφείο για να μπορώ να διαβάζω τη βιβλιογραφία. Γιατί και στη νομισματική πολιτική και στα συστήματα πληρωμών υπάρχουν τεράστιες, νέες ανακαλύψεις. Αισθάνεσαι ότι δεν τα γνωρίζεις. Πρέπει να τα μάθεις. Πρέπει να έχεις συνεργάτες.
Αν. Παρετζόγλου: Με αυτήν τη φράση θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά που ήσασταν μαζί μας σήμερα για αυτήν την πραγματικά ειλικρινή συζήτηση που είχαμε και να σας ευχηθώ καλή επιτυχία στη νέα θητεία που σε ένα μήνα σας χτυπάει την πόρτα. Σας ευχαριστώ πολύ.