Συνέντευξη της Υποδιοικήτριας της Τράπεζας της Ελλάδος Χριστίνας Παπακωνσταντίνου στο portal της Νομικής Βιβλιοθήκης «NB Daily» και στην Αλεξιάννα Τσότσου
11/06/2026 - Άρθρα & Συνεντεύξεις
- Τα τελευταία χρόνια μιλάμε όλο και περισσότερο για τη γυναικεία ενδυνάμωση στην οικονομία. Πιστεύετε ότι στην Ελλάδα έχουμε πραγματική αλλαγή ή απλώς ένα πιο σύγχρονο αφήγημα πάνω στις ίδιες ανισότητες;
Στην Ελλάδα αναμφίβολα έχουν γίνει σημαντικά βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια. Σε συνάρτηση με τη συνεχιζόμενη βελτίωση στην αγορά εργασίας, η συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό έχει επίσης αυξηθεί, παραμένει ωστόσο μικρότερη σε σχέση με τον μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Εξετάζοντας τον δείκτη ισότητας των φύλων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE’s Gender Equality Index), ο οποίος αντανακλά τις ανισότητες στην αγορά εργασίας, βλέπουμε ότι το 2025 ανήλθε σε 57 μονάδες (σε εκατοστιαία κλίμακα) για την Ελλάδα, έναντι 63,4 μονάδων που είναι ο μέσος όρος στην ΕΕ.
Σχετικός δείκτης του Ινστιτούτου καταδεικνύει επίσης την ιδιαίτερα χαμηλή θέση της Ελλάδος μεταξύ των χωρών της ΕΕ ως προς τη μεγαλύτερη, σε σχέση με τους άνδρες, επιβάρυνση του χρόνου των γυναικών με τη φροντίδα των παιδιών και τις οικιακές εργασίες. Πρόκειται για μια διάσταση που αναπόφευκτα συνδέεται με τη δυνατότητα των γυναικών να έχουν ισότιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.
- Ως γυναίκα που έχει βρεθεί σε κορυφαίες θέσεις ευθύνης στον τραπεζικό και θεσμικό χώρο, αισθανθήκατε ποτέ ότι χρειάστηκε να αποδείξετε περισσότερα σε σχέση με έναν άνδρα συνάδελφο;
Οι προσδοκίες για τις γυναίκες έναντι των ανδρών εξακολουθούν να επηρεάζονται από παγιωμένα στερεότυπα. Συχνά θεωρείται ότι δεν μπορούν να αναλάβουν όλους τους ρόλους με επιτυχία, και όσες κατέχουν ηγετικούς ρόλους δέχονται εντονότερη κριτική και αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη δυσπιστία. Εν τέλει, οι γυναίκες νιώθουν πολύ μεγαλύτερη πίεση να αποδείξουν την αξία τους σε σχέση με τους άνδρες. Έτσι, η ικανότητα των γυναικών να καθιερώνουν μια πιο συμπεριληπτική κουλτούρα, που συμβάλλει στην προσέλκυση ταλέντων και αυξάνει τη δέσμευση των εργαζομένων και την παραγωγικότητα, συμπληρώνεται επιπρόσθετα από τη μεγαλύτερη προσπάθεια την οποία καταβάλλουν για να υποστηρίξουν τον ρόλο τους και να αντιμετωπίσουν τις έμφυλες προκαταλήψεις.
Σε κάθε περίπτωση, μελέτες δείχνουν ότι η συμμετοχή των γυναικών στα όργανα λήψης αποφάσεων των επιχειρήσεων οδηγεί σε καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα.
Επίσης, όσο περισσότερες γυναίκες έχουν υψηλές θέσεις ευθύνης, τόσο περισσότερο τροφοδοτείται ένας ενάρετος κύκλος ενδυνάμωσης των γυναικών, καθώς ενεργοποιείται μια ευρύτερη αλλαγή στην κουλτούρα με την κατάρριψη παγιωμένων κοινωνικών στερεοτύπων για τη θέση της γυναίκας και συνεπώς την αλλαγή των προσδοκιών και των απαιτήσεων από τις νεότερες γυναίκες.
- Στο πρόσφατο Women in Law μιλήσατε για τη συμμετοχή των γυναικών στην οικονομία ως ζήτημα συνολικής ανάπτυξης. Πιστεύετε ότι η Ευρώπη «χάνει» οικονομικά επειδή δεν αξιοποιεί πλήρως το γυναικείο δυναμικό;
Το γεγονός ότι οι γυναίκες στην Ευρώπη έχουν μικρότερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας σε σχέση με τους άνδρες συνεπάγεται ότι ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού των ευρωπαϊκών οικονομιών – και άρα των διαθέσιμων δεξιοτήτων, γνώσεων και ταλέντων – παραμένει αναξιοποίητο. Οι οικονομικές συνέπειες της μειωμένης συμμετοχής στην αγορά εργασίας εντείνονται υπό το πρίσμα της γήρανσης του πληθυσμού. Προκειμένου να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις της μείωσης του πληθυσμού, είναι κρίσιμο να ενεργοποιήσουμε όλες τις ομάδες που, ενώ βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία, δεν συμμετέχουν στην αγορά εργασίας – όπως οι γυναίκες, ο οποίες αποτελούν το ήμισυ του πληθυσμού.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη καλείται να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της εν μέσω ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων και αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων, μεταξύ άλλων με αύξηση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας. Οι γυναίκες μπορούν να συμβάλουν στην κατεύθυνση αυτή μέσα από την αυξημένη παρουσία τους μεταξύ των αποφοίτων σχολών Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Μηχανικής και Μαθηματικών (STEM), καθώς και την πιο ενεργή συμμετοχή τους στο επιχειρείν, στην έρευνα και την καινοτομία, στην ανάπτυξη και χρήση τεχνολογιών αιχμής.
Μια μεγαλύτερη δεξαμενή γνώσεων και ταλέντων υποστηρίζει την καλύτερη αντιστοίχιση δεξιοτήτων με τις ανάγκες στην αγορά εργασίας, συμβάλλοντας στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της καινοτομίας.
- Στις γυναίκες που βρίσκονται σε θέσεις ισχύος «επιτρέπεται» πραγματικά να δείχνουν αδυναμία, ανασφάλεια ή κόπωση ή το σύστημα εξακολουθεί να απαιτεί διαρκώς τελειότητα;
Μία πρόσθετη πρόκληση για κάθε γυναίκα είναι ότι έχει γαλουχηθεί με τα ίδια ακριβώς κοινωνικά στερεότυπα που καλείται να ανατρέψει. Οι παγιωμένες αντιλήψεις για τον ρόλο της γυναίκας, όπως π.χ. αναφορικά με τη φροντίδα της οικογένειας, όχι μόνο αντανακλώνται σε υψηλότερες απαιτήσεις, αλλά τροφοδοτούν και το χαμηλό επίπεδο αυτοπεποίθησης που διαπιστώνεται στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες με ανάλογα προσόντα και εμπειρία. Υπό αυτό το πρίσμα, προκειμένου να αυξηθεί η παρουσία των γυναικών σε θέσεις ισχύος, είναι σημαντικό να αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες και δράσεις που ενισχύουν την αυτοπεποίθηση των γυναικών, όπως προγράμματα επαγγελματικής δικτύωσης, υποστήριξης και συμβουλευτικής. Θετικά συμβάλλουν και οι ποσοστώσεις που εισάγονται προκειμένου να επιταχύνουν την ανέλιξη των γυναικών. Με αυτόν τον τρόπο προσφέρονται στις γυναίκες οι ευκαιρίες να αποδείξουν έμπρακτα τις δυνατότητές τους και να τροφοδοτήσουν την αλλαγή προτύπων για τις νεότερες γυναίκες.
- Αν μπορούσατε να δώσετε μία συμβουλή σήμερα σε μια νέα γυναίκα που θέλει να διεκδικήσει μια θέση ηγεσίας, ποια θα ήταν;
Η συμβουλή μου θα ήταν να αξιοποιήσει πλήρως τις ευκαιρίες που της δίνονται, αλλά και να δημιουργήσει, από κάθε θέση στην οποία βρίσκεται και μέσα από κάθε ρόλο που αναλαμβάνει, ευκαιρίες ώστε και άλλες γυναίκες να μπορούν να εξελιχθούν σύμφωνα με τις δυνατότητές τους. Συμβάλλοντας ο κάθε ένας και η κάθε μία από εμάς στην ίση μεταχείριση όλων, θέτουμε τις βάσεις για μια συνολικά πιο συμπεριληπτική και δίκαιη οικονομία και κοινωνία με μείωση όλων των ειδών προκαταλήψεων. Πρόκειται για στόχο για τον οποίο οφείλουμε να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε συστηματικά και συντονισμένα, ακόμη και σε περιόδους όπου αυτές οι αξίες τίθενται υπό αμφισβήτηση.
- Όταν ακούτε νέους ανθρώπους να λένε ότι «δεν μπορούν να κάνουν σχέδια ζωής», θεωρείτε ότι πρόκειται για υπερβολή της γενιάς τους ή για πραγματική κοινωνική κρίση;
Πιστεύω ότι η νέα γενιά, που είναι προικισμένη με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και δεξιοτήτων, έχει βάσιμους λόγους να ατενίζει το μέλλον με μεγαλύτερη αισιοδοξία σε σχέση με την περίοδο της κρίσης. Σήμερα η ανεργία έχει υποχωρήσει σημαντικά, η οικονομία αναπτύσσεται με ρυθμούς σταθερά ταχύτερους από την ευρωζώνη, υλοποιούνται μεγάλες επενδύσεις σε καινοτόμους κλάδους, ενώ το δημόσιο χρέος έχει υποχωρήσει σημαντικά, περιορίζοντας το βάρος για τις επόμενες γενιές. Ενδεικτικό της μεταστροφής του κλίματος είναι ότι το φαινόμενο της φυγής ταλέντων (‘brain drain’) σταδιακά δίνει τη θέση του στον επαναπατρισμό τους (‘brain regain’), αντανακλώντας το γεγονός ότι οι νέοι διαβλέπουν πλέον καλύτερες προοπτικές στη χώρα.
Παρ’ όλα αυτά, το σύγχρονο περιβάλλον χαρακτηρίζεται από πολλές και σύνθετες προκλήσεις που αυξάνουν την αβεβαιότητα και επηρεάζουν τις προσδοκίες και τον προγραμματισμό των νέων. Χαρακτηριστικά, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αναπόφευκτα επιβαρύνει το οικονομικό κλίμα και τις προσδοκίες για το άμεσο μέλλον.
- Πιστεύετε ότι οι σημερινοί νέοι θα ζήσουν καλύτερα οικονομικά από τη γενιά των γονιών τους ή αυτό το κοινωνικό «συμβόλαιο» έχει πλέον σπάσει;
Η Ελλάδα καταγράφει επί σειρά ετών σημαντικές αναπτυξιακές επιδόσεις, παραμένοντας σε τροχιά πραγματικής σύγκλισης των εισοδημάτων προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η βελτίωση στις συνθήκες της αγοράς εργασίας και η αύξηση των παραγωγικών επενδύσεων. Οι ευρωπαϊκοί πόροι χρηματοδοτούν, μεταξύ άλλων, την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση και προωθούνται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, διαμορφώνοντας ευκαιρίες που για την προηγούμενη γενιά ήταν ανύπαρκτες. Τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας υποστηρίζουν τα θετικά δημοσιονομικά αποτελέσματα και ένας τραπεζικός τομέας με υγιή θεμελιώδη μεγέθη, που έχει την δυνατότητα να επιτελέσει αποτελεσματικά τον διαμεσολαβητικό του ρόλο.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις. Η παραγωγικότητα υπολείπεται σημαντικά του μέσου όρου των ανεπτυγμένων οικονομιών, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Η στέγαση παραμένει ακριβή και ο πληθωρισμός διατηρείται σταθερά υψηλότερος από τον μέσο όρο στην ευρωζώνη, ενώ το εναπομείναν μη εξυπηρετούμενο ιδιωτικό χρέος περιορίζει την πρόσβαση των νοικοκυριών στη χρηματοδότηση και δεσμεύει περιουσιακά στοιχεία. Η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων, η διατήρηση της δημοσιονομικής υπευθυνότητας και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας είναι προϋποθέσεις για τη θωράκιση της οικονομίας και την εξασφάλιση υψηλού βιοτικού επιπέδου για τους νέους.
- Ποιο θεωρείτε σήμερα το μεγαλύτερο οικονομικό άγχος των ελληνικών νοικοκυριών;
Θεωρώ ότι η οικονομική προσιτότητα της στέγασης είναι μια από τις πιο σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά. Το ζήτημα αυτό προκύπτει λόγω της αύξησης του κόστους στέγασης με ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με την αύξηση των εισοδημάτων και δεν απασχολεί μόνο την Ελλάδα.
Η ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κατοικιών που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια ασκεί ανοδικές πιέσεις στις τιμές των ενοικίων και στις τιμές στην αγορά κατοικιών.
Ταυτόχρονα, τα εισοδήματα των νοικοκυριών παραμένουν σχετικά χαμηλά σε σχέση με το κόστος στέγασης. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτούνται παρεμβάσεις τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης, καθώς και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος.
- Πιστεύετε ότι η χαμηλή χρηματοοικονομική παιδεία στην Ελλάδα είναι απλώς εκπαιδευτικό έλλειμμα ή και ζήτημα κουλτούρας;
Πράγματι, το ελληνικό σχολείο δεν παρείχε συναφή εκπαίδευση παρόλο που ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός αποτελεί θεμελιώδη δεξιότητα ζωής και απαραίτητη προϋπόθεση για τη λήψη ενημερωμένων αποφάσεων σχετικά με την αποταμίευση, τον δανεισμό, τις επενδύσεις και τη διαχείριση των προσωπικών οικονομικών. Η αντίληψη αυτή αλλάζει σταδιακά και η ένταξη του μαθήματος των οικονομικών στη Γ΄Γυμνασίου συνιστά ένα θετικό βήμα σε αυτή την κατεύθυνση. Μέσω της Εθνικής Στρατηγικής για τον Χρηματοοικονομικό Εγγραμματισμό, στην οποία συμμετέχει ενεργά η Τράπεζα της Ελλάδος, αναδεικνύεται όλο και περισσότερο η σημασία της χρηματοοικονομικής παιδείας, για όλες τις ηλικίες, ως εργαλείου ατομικής ευημερίας, αλλά και ως μοχλού οικονομικής ανάπτυξης και ανθεκτικότητας ευρύτερα.
- Πώς βλέπετε να αλλάζει το τραπεζικό σύστημα τα επόμενα χρόνια; Φοβάστε ότι η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη θα κάνουν τις τράπεζες πιο «απρόσωπες»;
Ο τραπεζικός τομέας εξελίσσεται ταχύτατα λόγω της ψηφιοποίησης και της αξιοποίησης καινοτόμων τεχνολογιών. Η τάση που διαγράφεται είναι οι περισσότερες συναλλαγές να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, ενώ οι υπηρεσίες θα γίνονται πιο γρήγορες, εξατομικευμένες και διαθέσιμες όλο το εικοσιτετράωρο. Η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να έχει εφαρμογή στην ανίχνευση απάτης, την αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας και την παροχή προσωποποιημένων χρηματοοικονομικών συμβουλών.
Οι τράπεζες δεν θα γίνουν απαραίτητα απρόσωπες λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Αντίθετα, η χρήση της μπορεί να βελτιώσει την εμπειρία του πελάτη, προσφέροντας ταχύτερη εξυπηρέτηση και λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες του.
Η πρόκληση για τις τράπεζες είναι να βρουν τη σωστή ισορροπία μεταξύ ψηφιακής και ανθρώπινης εξυπηρέτησης, ώστε η τεχνολογία να λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της σχέσης με τον πελάτη και όχι ως παράγοντας απομάκρυνσής του.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι αρμόδιες εποπτικές αρχές λαμβάνουν μέτρα ώστε να θωρακιστεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Για τον σκοπό αυτό ενισχύεται το πλαίσιο ελέγχου για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε τραπεζικές υπηρεσίες, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια των αλγορίθμων, στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, στην κυβερνοασφάλεια, στη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης των πελατών και στην επάρκεια των μηχανισμών ανθρώπινης εποπτείας.