Σημεία παρέμβασης του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα στην εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας
02/03/2026 - Ομιλίες
Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση, κυρία πρόεδρε. Είμαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι μαζί σας, ιδιαίτερα αυτές τις μέρες.
Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να μειώσουμε το έμφυλο χάσμα και το χάσμα στον οικονομικό αλφαβητισμό για τρεις λόγους:
Ο πρώτος έχει να κάνει με τον πολιτισμό. Μια διάσημη Ελληνίδα ιστορικός, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες ημέρες είχε πει κάτι πολύ χαρακτηριστικό «Για να κρίνεις το επίπεδο πολιτισμού μιας χώρας, κοίταξε τη θέση των γυναικών».
Άρα, πρώτον είναι ζήτημα πολιτισμού.
Ο δεύτερος λόγος είναι ζήτημα δικαιοσύνης και ισότητας. Σε μεγάλο βαθμό, το χάσμα οφείλεται στη λεγόμενη ποινή μητρότητας, δηλαδή στις οικονομικές και επαγγελματικές επιπτώσεις, καθώς και στις διακρίσεις που υφίστανται οι γυναίκες στον χώρο εργασίας λόγω της μητρότητας. Πρέπει να προσπαθήσουμε να την περιορίσουμε.
Και τέλος, είναι ζήτημα αποτελεσματικότητας. Βιολογικές μελέτες δείχνουν ότι τα ταλέντα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών, γυναικών και ανδρών, έχουν την ίδια κατανομή.
Άρα, η αποδοχή ενός έμφυλου χάσματος είναι σπατάλη πόρων.
Όλοι αυτοί είναι λόγοι για τους οποίους πρέπει να προσπαθήσουμε να μειώσουμε το έμφυλο χάσμα στον οικονομικό αλφαβητισμό.
Στην Ελλάδα τώρα ισχύει ό,τι περίπου ισχύει και σε άλλες χώρες. Το μεγαλύτερο μέρος του χάσματος στον οικονομικό αλφαβητισμό εξηγείται πρώτα απ’ όλα από την χρηματοοικονομική κρίση: λόγω του brain drain πολλές ταλαντούχες γυναίκες έφυγαν. Επίσης, η κρίση άφησε ένα αρνητικό αποτύπωμα στο κοινωνικό κράτος, με αποτέλεσμα η υποστήριξη προς τις μητέρες να είναι μικρότερη από την αναγκαία.
Πλέον όμως μπορώ να αναφέρω ότι υπάρχει μεγάλη πρόοδος. Τη βλέπουμε σε έρευνες, τη βλέπουμε σε αποτελέσματα. Μπορώ επίσης να αναφερθώ στην Πολιτεία, η οποία αναλαμβάνει πρωτοβουλίες με βάση την Εθνική Στρατηγική Χρηματοοικονομικού Εγγραματισμού που έχει χαράξει.
Ειδικότερα η Τράπεζα της Ελλάδος κάνει πολλά στην πράξη, με πρώτο απ’ όλα το να αποτελεί η ίδια πρότυπο: το 50% του προσωπικού της Τράπεζας είναι γυναίκες, αλλά και το 50% των ανώτερων στελεχών της είναι επίσης γυναίκες. Λέγεται ότι στα «παλιά καλά χρόνια», για να γίνει κάποιος Διευθυντής στην Τράπεζα, έπρεπε να είναι σχεδόν 60 χρονών και άνδρας. Τώρα, μπορεί να είναι γυναίκα και νέα.
Η διάκριση υπήρχε στο παρελθόν. Πλέον η επιλογή βασίζεται στην αξιοκρατία, στα προσόντα, στα βιογραφικά. Και αυτό είναι το σημαντικό.
Για την αναγκαιότητά συνεργασίας σε επίπεδο Ευρωζώνης
Η νομισματική πολιτική είναι ενιαία στη ζώνη του ευρώ. Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι ένα ενιαίο όργανο λήψης αποφάσεων. Άρα, (ο περιορισμός του έμφυλου χάσματος στον οικονομικό αλφαβητισμό) δεν είναι εθνικό ζήτημα· είναι ζήτημα για ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ.
Θέλουμε να έχουμε ορθολογικούς ανθρώπους, έστω στο πλαίσιο του «περιορισμένου ορθολογισμού (bounded rationality)» όπως λέμε —όπως ξέρετε, ο homo economicus δεν είναι homo sapiens. Θέλουμε λοιπόν ανθρώπους οι οποίοι να μπορούν να λαμβάνουν λογικές αποφάσεις και να κατανοούν τι κάνουμε. Αν το πετύχουμε αυτό, τότε η μετάδοση της νομισματικής πολιτικής γίνεται πιο αποτελεσματική. Οι άνθρωποι λαμβάνουν ορθολογικές αποφάσεις για αποταμίευση και επενδύσεις. Κατανοούν πώς διαμορφώνεται ο πληθωρισμός. Έτσι μεγιστοποιούμε την αξιοπιστία και την εμπιστοσύνη.
Συνεργαζόμενοι και δουλεύοντας μαζί στο Ευρωσύστημα, ανταλλάσσουμε απόψεις, συγκεντρώνουμε πόρους και μεγιστοποιούμε το συγκριτικό μας πλεονέκτημα. Αυτά είναι τα οφέλη του να δουλεύουμε όλοι μαζί.
Για τη συνεργασία των θεσμών στην Ελλάδα
Ακολουθούμε μια πολιτική δύο κατευθύνσεων. Πρώτον, έχουμε μια εθνική στρατηγική υπό την ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Εμείς ως Τράπεζα της Ελλάδος συμμετέχουμε ενεργά ως σύμβουλοι. Όχι μόνο εμείς, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, δημόσιοι φορείς, φορείς του ιδιωτικού τομέα. Οπότε πιστεύω ότι έχουμε καταφέρει μια εναρμονισμένη προσέγγιση. Τώρα πλέον έχουμε έναν οδικό χάρτη για τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό.
Επίσης, η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος έχει αναλάβει πολλές σχετικές πρωτοβουλίες. Όπως είπα πριν, στο επίπεδο της ακαδημαϊκής έρευνας και οικονομικής ανάλυσης η Τράπεζα εκπονεί έρευνες και μελέτες με ακαδημαϊκούς πάνω στο χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, στα αίτια και στις συνέπειές του, υπάρχουν πολλές δημοσιεύσεις.
Υπάρχει επίσης συνεργασία με φορείς για την παραγωγή βιβλίων σε απλή γλώσσα για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Στην πραγματικότητα, πείσαμε — ήμουν πολύ ενεργός εδώ — καταφέραμε να πείσουμε την κυβέρνηση να εισαγάγει μάθημα Οικονομικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Νομίζω ότι είναι κρίσιμο να το φέρουμε όσο το δυνατό πιο νωρίς, ειδικά για τα κορίτσια. Γιατί αν δώσεις ίσες ευκαιρίες σε αγόρια και κορίτσια νωρίς στην εκπαίδευση, θα υπάρξουν αποτελέσματα. Ιδίως για τις πιο φτωχές οικογένειες, γιατί υπάρχει πολλή αλληλεπίδραση μεταξύ παιδιών και γονιών στο σπίτι.
Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο που κάνουμε. Υπάρχουν επίσης προγράμματα για ανέργους, για άτομα με χαμηλό εισόδημα, για ευάλωτες γυναίκες. Το μουσείο μας — το αποκαλούμε Κέντρο Πολιτισμού της Τράπεζας της Ελλάδος — έχει πολλές σχετικές εκθέσεις. Πρόσφατα μάλιστα είχαμε διοργανώσει μια open day ειδικά για γυναίκες μετανάστριες σε μια προσπάθεια να τις εντάξουμε. Όπως γνωρίζετε από κοινωνιολογικές μελέτες, είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις μετανάστριες να εντάσσονται στις κοινωνίες στις οποίες ζουν.
Οπότε, συνολικά, θα έλεγα ότι κάνουμε καλή δουλειά. Και πιστεύω ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε ακόμη καλύτερα.
Για τη συνεισφορά του Δικτύου του Ευρωσυστήματος για τον Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό
Θα έρθω στο θέμα της μέτρησης, γιατί, όπως λέτε στη χώρα σας, the proof of the pudding is in the eating. Οπότε, χρειάζεται να θεσπίσουμε δείκτες. Και αυτό εντάσσεται στα καθήκοντα του Δικτύου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού του Ευρωσυστήματος.
Μπορώ να ρίξω μια σχετική ιδέα στο τραπέζι. Για παράδειγμα, στις έρευνες καταναλωτών γνωρίζουμε πλέον ότι οι αντιλήψεις για τον πληθωρισμό διαφέρουν μεταξύ ανδρών και γυναικών, μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, και ότι διαφέρουν από τον καταγεγραμμένο πληθωρισμό. Γιατί; Επειδή οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές αντιλήψεις. Γνωρίζουμε ότι ο «πληθωρισμός των φτωχών» και οι προσδοκίες τους για τον πληθωρισμό είναι υψηλότερες από τις δικές μας προβλέψεις. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οπότε πιστεύω πως, αν μετρήσουμε και δούμε ότι αυτές οι διαφορές μειώνονται, τότε θα έχουμε επιτύχει κάτι σημαντικό. Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας συγκεκριμένος δείκτης που αξίζει να παρακολουθούμε. Ναι, για να είμαστε πρακτικοί.
Για τις προσδοκίες που έχει από την πρωτοβουλία «EuroSteps Challenge» της ΕΚΤ
Νομίζω ότι, για μια τέτοια πρωτοβουλία, η συμμετοχή και η ένταξη πρέπει να ενσωματώνονται στον σχεδιασμό από την αρχή και να έχουν τα εξής χαρακτηριστικά.
Πρώτον, προσβασιμότητα. Προσβασιμότητα που σημαίνει καθαρή και απλή γλώσσα, διαθεσιμότητα σε όλες τις επίσημες γλώσσες, σχεδιασμός προσαρμοσμένος σε χρήστες με διαφορετικά επίπεδα δεξιοτήτων.
Δεύτερον, σχετικότητα με την καθημερινή ζωή. Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι πιο αποτελεσματική όταν αντιμετωπίζει πρακτικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι – και ιδιαίτερα οι γυναίκες – όπως ο προϋπολογισμός, η αποταμίευση, τα στεγαστικά δάνεια, καθώς και η κατανόηση του πληθωρισμού και της ψηφιακής απάτης.
Τρίτον, θα έλεγα αξιοποίηση διαδραστικών τεχνολογιών. Κινούμενα σχέδια, παιχνίδια, ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να προσελκύσουν αποτελεσματικότερα τις νεότερες γενιές.
Και τέλος, μηχανισμοί ανατροφοδότησης. Η συμμετοχή δεν είναι μονόδρομος· πρέπει να ακούμε, να αντιδρούμε και να προσαρμοζόμαστε.
Στην Τράπεζα της Ελλάδος σχεδιάζουμε πολλά τέτοια παιχνίδια, κινούμενα σχέδια. Συνεργαζόμαστε επίσης με influencers που μπορούν να απευθυνθούν σε μητέρες, γυναίκες και ευάλωτες ομάδες. Προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο δυνατό.
Σχετικοί σύνδεσμοι: