Χαιρετισμός της Υποδιοικήτριας της Τράπεζας της Ελλάδος Χριστίνας Παπακωνσταντίνου στο «10th Payments 360 Conference» – ΒΟUSSIAS Communications, με τίτλο «Εξελίξεις και Προοπτικές στις ευρωπαϊκές πληρωμές και το ψηφιακό ευρώ»
30/06/2026 - Ομιλίες
Κυρίες και Κύριοι,
Καλημέρα σας.
Το τοπίο των πληρωμών έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια και οι αλλαγές αυτές συνδέονται με την ψηφιοποίηση της οικονομίας, την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, καινοτόμων μέσων πληρωμών και την μεταβολή των τρόπων με τους οποίους πολίτες και επιχειρήσεις πραγματοποιούν συναλλαγές. Οι εξελίξεις αυτές δεν αφορούν μόνο την αποτελεσματικότητα των πληρωμών. Αφορούν επίσης τη δομή και τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών - η αυξανόμενη εξάρτηση από τεχνολογικές υποδομές και παρόχους εκτός Ευρώπης, σε συνδυασμό με τις νέες μορφές ψηφιακού χρήματος αναδεικνύουν ζητήματα ασφάλειας, ανθεκτικότητας, στρατηγικής αυτονομίας και διατήρησης της νομισματικής κυριαρχίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρωσύστημα έχουν αναπτύξει μια σειρά πρωτοβουλιών, που καλύπτουν τόσο το θεσμικό πλαίσιο όσο και τις υποδομές πληρωμών και χρηματοπιστωτικών αγορών. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν είναι αποσπασματικές· συνιστούν μια συνεκτική στρατηγική με στόχο τη διατήρηση του ρόλου του χρήματος κεντρικής τράπεζας ως θεμέλιου εμπιστοσύνης στην ψηφιακή εποχή.
Η πρώτη διάσταση αυτής της στρατηγικής αφορά το θεσμικό πλαίσιο των πληρωμών λιανικής.
Η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας μέσω της PSD3 και του Κανονισμού για τις Υπηρεσίες Πληρωμών (PSR) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την περαιτέρω ενοποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών. Παρά την πρόοδο που έχει ήδη επιτευχθεί, η εμπειρία έχει αναδείξει αποκλίσεις στην εφαρμογή των κανόνων μεταξύ κρατών-μελών, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας των συναλλαγών και της προστασίας των χρηστών.
Το νέο πλαίσιο στοχεύει στη μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων, στην ενίσχυση της εποπτείας των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και στη διαμόρφωση πιο ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε η καινοτομία να αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και σταθερότητας, κάτι που αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια πραγματικά ενιαία αγορά πληρωμών.
Ο δεύτερος άξονας αφορά το ψηφιακό ευρώ.
Η συζήτηση για το ψηφιακό ευρώ δεν αφορά απλώς την εισαγωγή ενός νέου μέσου πληρωμών. Αφορά τη διατήρηση του ρόλου του χρήματος κεντρικής τράπεζας σε μια οικονομία που γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή, καθώς το χρήμα κεντρικής τράπεζας αποτελεί τον πυρήνα του νομισματικού συστήματος και τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η εμπιστοσύνη στο σύνολο του συστήματος πληρωμών. Καθώς οι συναλλαγές μεταφέρονται σε ψηφιακά περιβάλλοντα, είναι κρίσιμο η εμπιστοσύνη αυτή να διατηρηθεί και σε αυτό το νέο πλαίσιο.
Το ψηφιακό ευρώ έρχεται να καλύψει αυτή την ανάγκη, ως ψηφιακή μορφή χρήματος κεντρικής τράπεζας διαθέσιμη για καθημερινές πληρωμές. Δεν αντικαθιστά τα μετρητά ούτε τις ιδιωτικές λύσεις πληρωμών, αλλά τα συμπληρώνει, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος πληρωμών. Θα είναι διαθέσιμο δωρεάν σε όλους τους πολίτες και φιλικό προς τον χρήστη, διασφαλίζοντας παράλληλα την ιδιωτικότητα των συναλλαγών. Επίσης, οι επιχειρήσεις και οι έμποροι που θα δέχονται το ψηφιακό ευρώ θα έχουν χαμηλό κόστος προσαρμογής, καθώς θα γίνεται χρήση των υφιστάμενων υποδομών και δικτύων αποδοχής πληρωμών, με αποτέλεσμα το κόστος αποδοχής του ψηφιακού ευρώ να είναι το χαμηλότερο δυνατό. Τέλος, η κεντρική θέση των τραπεζών στη διάθεση του ψηφιακού ευρώ θα τους δίνει τη δυνατότητα να καινοτομήσουν και να συνδυάσουν την προσφορά του ψηφιακού ευρώ με άλλα δικά τους προϊόντα και υπηρεσίες.
Για να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί ως μέσο πληρωμής και όχι ως μέσο αποταμίευσης, προβλέπονται όρια διακράτησης και μηδενική απόδοση τόκου, ώστε να προστατεύεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος.
Εν αναμονή της ολοκλήρωσης της νομοθετικής διαδικασίας το 2026, το Ευρωσύστημα βρίσκεται σε τεχνική ετοιμότητα, με έμφαση στις δοκιμές και στη συμμετοχή της αγοράς. Οι πρώτες πιλοτικές δοκιμές θα ξεκινήσουν από τα μέσα του 2027 και μια πιθανή πρώτη έκδοση θα ακολουθήσει εντός του 2029.
Ο τρίτος άξονας αφορά τις χρηματοπιστωτικές αγορές χονδρικής και τις νέες τεχνολογίες.
Το Ευρωσύστημα έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για τη διερεύνηση νέων τεχνολογιών διακανονισμού συναλλαγών σε χρήμα κεντρικής τράπεζας. Η αξιοποίηση των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού (Distributed Ledger Technology - DLT) και της ψηφιακής αναπαράστασης απαιτήσεων (tokenisation) μπορεί να μετασχηματίσει ριζικά τον τρόπο αναπαράστασης, μεταβίβασης και διακανονισμού κινητών αξιών και άλλων χρηματοπιστωτικών μέσων, ανοίγοντας τον δρόμο για αποτελεσματικότερες – ταχύτερες και με χαμηλότερο κόστος – χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Στο πλαίσιο αυτό, με βάση τα αποτελέσματα του διερευνητικού έργου που ολοκληρώθηκε το 2024, το Ευρωσύστημα εξετάζει την ενσωμάτωση τεχνολογιών DLT στις υπηρεσίες TARGET, ώστε οι πληρωμές και ο διακανονισμός συναλλαγών να συνεχίσουν να πραγματοποιούνται σε χρήμα κεντρικής τράπεζας. Η ίδια η αγορά επεσήμανε την ανάγκη να διατηρηθεί ο κεντρικός ρόλος του χρήματος κεντρικής τράπεζας στον διακανονισμό των διατραπεζικών συναλλαγών. Αυτό διότι το χρήμα κεντρικής τράπεζας λειτουργεί ως στοιχείο διακανονισμού που δεν ενέχει κίνδυνο και διασφαλίζει ευρεία εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η προσέγγιση του Ευρωσυστήματος αναπτύσσεται σε ένα ενιαίο πρόγραμμα με δύο βασικούς άξονες. Το Pontes, λατινική λέξη που σημαίνει γέφυρες, αποτελεί τη βραχυπρόθεσμη λύση που αναμένεται να τεθεί σε πιλοτική λειτουργία τον Σεπτέμβριο του 2026 και θα επιτρέψει τη διασύνδεση πλατφορμών DLT της αγοράς με τις υπηρεσίες TARGET του Ευρωσυστήματος. Μέσα από αυτό θα δίνεται η δυνατότητα στους συμμετέχοντες να συναλλάσσονται ψηφιακές αναπαραστάσεις περιουσιακών στοιχείων και να διακανονίζουν τις συναλλαγές αυτές σε χρήμα κεντρικής τράπεζας. Οι λειτουργικότητες και δυνατότητες που θα προσφέρονται θα διευρύνονται σταδιακά τα επόμενα δύο χρόνια, ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς και το μακροπρόθεσμο σχεδιασμό του Ευρωσυστήματος. Η εμπειρία που θα αποκτηθεί και τα αποτελέσματα που θα προκύψουν μέσω της υλοποίησης του έργου Pontes θα τροφοδοτήσουν με τη σειρά τους τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό του Ευρωσυστήματος. Το έργο Appia, που παίρνει το όνομά του από τη ρωμαϊκή Αππία οδό διερευνά τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός σχεδίου (blueprint) για ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό οικοσύστημα ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων με ορίζοντα το 2028, μέσα από τη στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Μέσω της υλοποίησης του Appia το Ευρωσύστημα στοχεύει:
- να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ομαλή λειτουργία των συστημάτων πληρωμών,
- να προωθήσει ένα πιο ολοκληρωμένο, ανταγωνιστικό και καινοτόμο οικοσύστημα μέσω αποτελεσματικών υποδομών για τις χρηματοπιστωτικές αγορές,
- να υποστηρίξει τη στρατηγική αυτονομία και την ανθεκτικότητα των νομισματικών και χρηματοπιστωτικών συστημάτων της ΕΕ,
- να ενισχύσει το ρόλο του ευρώ ως διεθνούς νομίσματος – διάσταση που είναι εκ νέου κρίσιμης σημασίας εν μέσω αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων.
Αναπόφευκτα, το τελικό σχέδιο θα διαμορφωθεί λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στην αγορά και στην τεχνολογία και τις εναλλακτικές λύσεις που προσφέρει, αλλά και ευρύτερα τις εξελίξεις σε θεσμικό και γεωπολιτικό επίπεδο.
Ο τέταρτος άξονας αφορά τις διασυνοριακές πληρωμές.
Παρά την πρόοδο στην ενιαία αγορά, οι διασυνοριακές συναλλαγές εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεγαλύτερη πολυπλοκότητα σε σχέση με τις εγχώριες. Η περαιτέρω βελτίωσή τους αποτελεί προτεραιότητα, καθώς είναι κρίσιμη για την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης διεθνώς.
Επιδιώκεται η ανάπτυξη διασυνδέσεων και συνεργασιών μεταξύ συστημάτων πληρωμών με στόχο οι διασυνοριακές συναλλαγές να γίνουν ταχύτερες και πιο οικονομικές, μεριμνώντας ταυτόχρονα για την ασφάλεια, τη διαφάνεια και την ομαλότητα των ροών πληρωμών. Ειδικότερα, το TIPS έχει ήδη συνδεθεί επιτυχώς με τα συστήματα άμεσων πληρωμών της Σουηδίας και της Δανίας, ενώ έχει σημειωθεί πρόοδος για τη διασύνδεσή του με τα συστήματα άλλων χωρών εκτός ΕΕ. Σε εξέλιξη βρίσκεται η σύνδεση του TIPS με το σύστημα Unified Payments Interface (UPI) της Ινδίας, ενώ προχωρά η διερεύνηση για ενδεχόμενη διασύνδεση και με άλλα συστήματα διεθνώς, όπως με το Nexus Global Payments και το σύστημα άμεσων πληρωμών της Ελβετίας (Swiss Interbank Clearing Instant Payments).
Οι ενέργειες αυτές συμβάλλουν ώστε οι υφιστάμενες αδυναμίες στις διασυνοριακές συναλλαγές να αντιμετωπιστούν με λύσεις στις οποίες κεντρικό ρόλο έχει το χρήμα κεντρικής τράπεζας, περιορίζοντας έτσι το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσουν εναλλακτικά μέσα πληρωμών, όπως τα κρυπτονομίσματα σταθερής αξίας σε δολάρια.
Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν υλοποιείται μόνο μέσα από τις υποδομές του δημόσιου τομέα. Η επιτυχία της προϋποθέτει τη στενή συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος καλείται να αναπτύξει υπηρεσίες που αξιοποιούν τις κοινές ευρωπαϊκές υποδομές προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ένταξη της ΔΙΑΣ και της υπηρεσίας IRIS στο EuroPA – το European Payments Alliance. Η πρωτοβουλία αυτή δημιουργεί ένα διαλειτουργικό ευρωπαϊκό δίκτυο άμεσων πληρωμών, μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να πραγματοποιούν διασυνοριακές μεταφορές χρημάτων χρησιμοποιώντας τις οικείες εθνικές εφαρμογές πληρωμών.
Η σημασία της εξέλιξης αυτής υπερβαίνει τη διευκόλυνση των συναλλαγών. Αποδεικνύει στην πράξη ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να υποκατασταθούν οι επιτυχημένες εθνικές λύσεις. Αντίθετα, μέσα από κοινά πρότυπα και διαλειτουργικές υποδομές, οι εθνικές υπηρεσίες μπορούν να αποκτήσουν πραγματικά ευρωπαϊκή εμβέλεια.
Για την Ελλάδα, η συμμετοχή της ΔΙΑΣ και του IRIS στο EuroPA αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη. Αναδεικνύει ότι οι ελληνικές υποδομές πληρωμών μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος άμεσων πληρωμών και να προσφέρουν στους Έλληνες πολίτες και στις επιχειρήσεις υπηρεσίες με πραγματικά ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Τράπεζα της Ελλάδος στηρίζει ενεργά αυτή την προσπάθεια. Όπως στηρίζει συνολικά όλες τις πρωτοβουλίες που ενισχύουν την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών, προάγουν την καινοτομία και ενδυναμώνουν την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών υποδομών.
Κυρίες και Κύριοι,
Οι πρωτοβουλίες που παρουσιάστηκαν συγκλίνουν σε έναν κοινό στόχο: τη διατήρηση του χρήματος κεντρικής τράπεζας ως θεμελίου εμπιστοσύνης στο ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα, και στην ψηφιακή εποχή.
Η Ευρώπη δεν επιδιώκει απλώς τον εκσυγχρονισμό των πληρωμών. Επιδιώκει τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος στο οποίο η καινοτομία, η ασφάλεια και η στρατηγική αυτονομία συνυπάρχουν.
Σε ένα περιβάλλον ταχύτατων τεχνολογικών εξελίξεων και αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας, η ενίσχυση των ευρωπαϊκών υποδομών πληρωμών αποτελεί στρατηγική επιλογή.
Στόχος είναι ένα σύστημα πιο αποδοτικό, πιο ανθεκτικό και πιο ανταγωνιστικό, προς όφελος πολιτών και επιχειρήσεων και με ενισχυμένο ρόλο για το ευρώ διεθνώς.
Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.