Αποταμίευση και Επένδυση: Πάρε τον έλεγχο των οικονομικών σου στα χέρια σου!

Κάθε άνθρωπος αποκτά εισόδημα από διάφορες πηγές, όπως ο μισθός από την εργασία, τα κέρδη από μια επιχείρηση, μερίσματα από μετοχές ή άλλες πηγές. Με ένα μέρος από αυτό το εισόδημα έχει τη δυνατότητα να πληρώσει τους φόρους του στο κράτος. Το εισόδημα που μένει αφού αφαιρεθούν οι φόροι αποτελεί το διαθέσιμο εισόδημα και μπορεί να καταναλωθεί σήμερα ή/και να αποταμιευτεί για το μέλλον.

Συνεπώς, η αποταμίευση είναι το μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος που δεν δαπανάται σήμερα για κατανάλωση αλλά «μπαίνει στην άκρη» προκειμένου να είναι διαθέσιμο για μελλοντική κατανάλωση. Με άλλα λόγια, είναι η αποχή από την κατανάλωση ενός αγαθού σήμερα, προκειμένου να αποκτηθεί ένα άλλο αγαθό στο μέλλον.

Για λόγους πρόληψης και εκμετάλλευσης ευκαιριών: Η αποταμίευση λειτουργεί ως «δίχτυ προστασίας» για το μέλλον απέναντι σε απρόβλεπτες περιστάσεις, όπως μια ασθένεια, μια βλάβη στο σπίτι ή ένα έκτακτο έξοδο. Επίσης, με την αποταμίευση δίνεται η δυνατότητα για την απόκτηση ενός αγαθού στο μέλλον καθώς και για την εκμετάλλευση ευκαιριών που μπορεί να προκύψουν.

Για δημιουργία κεφαλαίου για μελλοντική χρήση (επένδυση): Η αποταμίευση και η επένδυση σχετίζονται άμεσα, καθώς η αποταμίευση μπορεί να μετατραπεί σε επένδυση, αν τοποθετηθούν τα χρήματα σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα (π.χ., ομόλογα, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια), τα οποία μπορεί να αποφέρουν κέρδη.

Η επένδυση είναι η τοποθέτηση των χρημάτων που διαθέτει κάθε άνθρωπος σε μια δραστηριότητα ή προϊόν με σκοπό να αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία ή να αποφέρουν κέρδος στο μέλλον. Σε αντίθεση με την αποταμίευση, που έχει κυρίως σκοπό την ασφάλεια και την πρόληψη, η επένδυση αποσκοπεί στην αύξηση της αξίας των χρημάτων που διαθέτουν τα άτομα.  Κάθε επένδυση συνοδεύεται και από μια απόδοση και συνδέεται με έναν κίνδυνο.

Η απόδοση είναι το κέρδος που προκύπτει από μια επένδυση και συνήθως εκφράζεται ως ποσοστό (%) του αρχικού ποσού που επενδύθηκε. Μπορεί να είναι ένα σταθερό εισόδημα, όπως οι τόκοι από μια κατάθεση, ή μια αύξηση της αξίας του περιουσιακού στοιχείου, όπως η αξία μιας μετοχής που αγόρασε ο επενδυτής.

Κάθε επένδυση συνδέεται με έναν κίνδυνο (αβεβαιότητα), δηλαδή την πιθανότητα η απόδοση να είναι μικρότερη από την αναμενόμενη, η αξία του χρηματοπιστωτικού προϊόντος που έχει επενδυθεί να μειωθεί ή ακόμη και να χαθεί μέρος του αρχικού κεφαλαίου. Για τον λόγο αυτό, οι επενδύσεις συνδέονται με την πιθανότητα τόσο κέρδους όσο και ζημίας.

Γενικά, όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανή απόδοση μιας επένδυσης, τόσο μεγαλύτερος είναι και ο κίνδυνος. Για παράδειγμα, μια επένδυση σε κρατικά ομόλογα θεωρείται σχετικά ασφαλής με χαμηλή απόδοση, ενώ η αγορά μετοχών μιας ιδιωτικής εταιρείας μπορεί να αποφέρει υψηλότερα κέρδη αλλά συνοδεύεται από μεγαλύτερη αβεβαιότητα.

Όταν το άτομο αποταμιεύει ή επενδύει τα χρήματα του, λαμβάνει τόκο, δηλαδή ένα χρηματικό ποσό που υπολογίζεται με βάση το επιτόκιο.

Ανατοκισμός είναι όταν οι τόκοι που κερδίζονται προστίθενται στο αρχικό κεφάλαιο και από εκεί και πέρα παράγουν και αυτοί νέους τόκους. Με τον ανατοκισμό, τα χρήματα αυξάνονται όχι μόνο λόγω του αρχικού κεφαλαίου, αλλά και λόγω των τόκων που συσσωρεύονται. Για παράδειγμα, η κατάθεση 1.000 ευρώ σε έναν λογαριασμό με επιτόκιο 5% ετησίως, θα αποφέρει μετά τον πρώτο χρόνο 1.050 ευρώ. Τον δεύτερο χρόνο ο τόκος θα υπολογιστεί στα 1.050 ευρώ και όχι μόνο στα αρχικά 1.000 ευρώ, με αποτέλεσμα το ποσό να αυξηθεί περαιτέρω.

Ο ανατοκισμός αυξάνει εκθετικά τις αποταμιεύσεις μακροπρόθεσμα (όσο μεγαλύτερος είναι ο χρόνος της επένδυσης τόσο μεγαλύτερα είναι τα οφέλη του ανατοκισμού).

Οι τραπεζικές καταθέσεις αποτελούν τον πιο συνηθισμένο τρόπο αποταμίευσης. Τα χρήματα φυλάσσονται με ασφάλεια και, ενδέχεται, να αποδίδουν έναν μικρό τόκο (δηλαδή επιπλέον χρήματα ως «ανταμοιβή» για την κατάθεση των χρημάτων στην τράπεζα). Διακρίνουμε τρία είδη τραπεζικών καταθέσεων:

α) Ο λογαριασμός όψεως επιτρέπει καθημερινές συναλλαγές με τη χρήση επιταγών ή κάρτας και για το λόγο αυτό χρησιμοποιείται κυρίως από επιχειρήσεις και επαγγελματίες.

β) Ο λογαριασμός ταμιευτηρίου χρησιμοποιείται για αποταμίευση και επιτρέπει στον πελάτη (συνήθως νοικοκυριά) την κατάθεση και ανάληψη χρημάτων οποιαδήποτε στιγμή, και αποδίδει τόκο πάνω στο υπόλοιπο του λογαριασμού.

γ) Ο προθεσμιακός λογαριασμός προσφέρει υψηλότερο επιτόκιο καθώς τα χρήματα δεσμεύονται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μειώνοντας έτσι τη ρευστότητα. Η ανάληψη χρημάτων νωρίτερα από τη λήξη μπορεί να έχει κόστος, όπως απώλεια μέρους των τόκων.

Οι τραπεζικές καταθέσεις θεωρούνται γενικά προϊόντα χαμηλού κινδύνου, αλλά προσφέρουν συνήθως χαμηλότερη απόδοση σε σύγκριση με άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα.

Μια άλλη επιλογή είναι η τοποθέτηση των χρημάτων μας σε επενδυτικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα, με σκοπό να αποφέρουν κέρδη μελλοντικά. Τα προϊόντα αυτά προσφέρουν συνήθως υψηλότερη πιθανή απόδοση από τις καταθέσεις, αλλά συνοδεύονται και από μεγαλύτερο κίνδυνο. Τα σημαντικότερα είναι:

• Τα ομόλογα είναι τίτλοι, με τους οποίους ο επενδυτής δανείζει χρήματα στον εκδότη τους, είτε στο κράτος (κρατικά ομόλογα) είτε σε επιχειρήσεις και τράπεζες (εταιρικά ομόλογα). Σε αντάλλαγμα, ο εκδότης επιστρέφει το κεφάλαιο στη λήξη του ομολόγου και καταβάλλει τακτικά τόκους, που ονομάζονται «κουπόνια». Η απόδοση ενός ομολόγου προέρχεται κυρίως από τους τόκους (κουπόνια) που λαμβάνει ο επενδυτής ενώ ο κίνδυνος ενός ομολόγου σχετίζεται κυρίως με την πιθανότητα ο εκδότης να μην μπορέσει να πληρώσει τους τόκους ή να επιστρέψει το κεφάλαιο.
• Τα έντοκα γραμμάτια του δημοσίου είναι βραχυπρόθεσμοι τίτλοι οι οποίοι εκδίδονται από το κράτος. Όπως τα ομόλογα, αποτελούν τρόπο δανεισμού του κράτους, αλλά η διάρκεια τους είναι μικρότερη από αυτή των ομολόγων (συνήθως 3, 6 ή 12 μήνες) και δεν καταβάλλουν τόκους. Η απόδοσή τους είναι η διαφορά μεταξύ της τιμής στην οποία αγοράζονται (χαμηλότερα από την ονομαστική τους αξία) και της ονομαστικής τους αξίας. Θεωρούνται επενδυτικό προϊόν χαμηλού κινδύνου.
•  Οι μετοχές είναι τίτλοι οι οποίοι εκδίδονται από τις επιχειρήσεις και αντιπροσωπεύουν ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας της επιχείρησης. Η απόδοση από μια μετοχή προκύπτει από το ενδεχόμενο κεφαλαιακό κέρδος αν η τιμή της μετοχής αυξηθεί και πωληθεί πιο ακριβά από την τιμή αγοράς (π.χ. στο χρηματιστήριο), και από τα μερίσματα, που είναι το μέρος των κερδών που η εταιρεία μοιράζει στους μετόχους. Οι μετοχές έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τα ομόλογα καθώς η αξία των μετοχών συνδέεται άμεσα με την πορεία της επιχείρησης.
•  Τα αμοιβαία κεφάλαια θεωρούνται έμμεσες συλλογικές επενδύσεις, καθώς συγκεντρώνουν τις αποταμιεύσεις πολλών ατόμων και επενδύουν το κεφάλαιο που συγκεντρώνουν σε διάφορα χρηματοπιστωτικά προϊόντα (μετοχές, ομόλογα, ή και συνδυασμούς αυτών). Οι επενδυτές δεν κατέχουν άμεσα τις μετοχές/ομόλογα, αλλά μερίδια του αμοιβαίου. Με το αμοιβαίο κεφάλαιο, πραγματοποιείται εμμέσως διαφοροποίηση, δηλαδή κατανομή των χρημάτων σε διαφορετικές επενδύσεις.

Υπάρχουν και άλλες μορφές επενδύσεων όπως τα ακίνητα, ο χρυσός, τα έργα τέχνης κλπ., τα οποία έχουν διαφορετικούς βαθμούς κινδύνου και απόδοσης.

Κάθε μορφή επένδυσης συνδέεται με κάποιο επίπεδο κινδύνου, δηλαδή την πιθανότητα η απόδοση να είναι μικρότερη από την αναμενόμενη ή ακόμη και να υπάρξει απώλεια μέρους του αρχικού κεφαλαίου. Το ύψος του κινδύνου μιας επένδυσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος της επένδυσης. Για παράδειγμα, οι καταθέσεις στην τράπεζα είναι συνήθως χαμηλού ρίσκου, τα ομόλογα έχουν υψηλότερο βαθμό κινδύνου, ενώ οι μετοχές έχουν υψηλότερο κίνδυνο, καθώς εξαρτώνται από την πορεία της επιχείρησης. Υπάρχουν τρεις βασικούς κίνδυνοι:

• Πιστωτικός κίνδυνος: ο κίνδυνος ο δανειζόμενος να μην αποπληρώσει πλήρως το ποσό που έχει δανειστεί.
• Κίνδυνος αγοράς: ο κίνδυνος να πωληθούν τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχει ένα επενδυτής σε τιμή χαμηλότερη από την τιμή αγοράς.
•  Κίνδυνος ρευστότητας: η πιθανότητα να μην είναι εύκολη ή άμεση η μετατροπή μιας επένδυσης σε μετρητά χωρίς απώλεια αξίας.

Η κατανόηση του κινδύνου είναι σημαντική για τη λήψη σωστών επενδυτικών αποφάσεων.

Το ρίσκο των επενδύσεων ενός ατόμου μπορεί να μειωθεί με τη διαφοροποίηση, δηλαδή την κατανομή του ποσού που επιθυμεί το άτομο να επενδύσει σε εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, ο επενδυτής δεν βάζει όλα τα αυγά (τα χρήματα του) στο ίδιο καλάθι (χρηματοπιστωτικό προϊόν). Το σύνολο των εναλλακτικών επενδύσεων ονομάζεται χαρτοφυλάκιο.

Η απόδοση του χαρτοφυλακίου είναι ο μέσος όρος της απόδοσης των επιμέρους προϊόντων (μετοχών, ομολόγων, κλπ). Αντίστοιχα, ο κίνδυνος του χαρτοφυλακίου είναι μικρότερος από τον μέσο όρο του κινδύνου των επιμέρους προϊόντων. Επομένως, η αποτελεσματική διαφοροποίηση προστατεύει τους επενδυτές έναντι του κινδύνου.

Κάθε άτομο, πριν από κάθε επενδυτική απόφαση, πρέπει να γνωρίζει ορισμένες βασικές αρχές:

• Οι αποδόσεις του παρελθόντος δεν αποτελούν εγγύηση για τις μελλοντικές.
• Κάθε επένδυση ενέχει κίνδυνο, δηλαδή υπάρχει πιθανότητα η απόδοση να είναι χαμηλότερη από την αναμενόμενη ή να υπάρξει κεφαλαιακή ζημία.
• Οι επενδύσεις που υπόσχονται υψηλά και άμεσα κέρδη συνοδεύονται από υψηλότερο κίνδυνο.
• Η διαφοροποίηση των χρηματοπιστωτικών προϊόντων μειώνει τον συνολικό κίνδυνο στον οποίον εκτίθενται τα χρήματα που επενδύονται.
• Ο χρονικός ορίζοντας της επένδυσης είναι πολύ σημαντικός, καθώς συνήθως απαιτείται χρόνος για να αποδώσει μια επένδυση.
• Δεν συνιστάται η επένδυση όλων των χρημάτων που έχει στην κατοχή του το άτομο. Πάντα πρέπει ένα ποσό να αποταμιεύεται για έκτακτες ανάγκες.
• Η συνεχής ενημέρωση είναι σύμμαχος του επενδυτή. Συνιστάται η αποφυγή της επένδυσης σε προϊόντα που δεν κατανοεί επαρκώς ο επενδυτής.